كنند فِي مَقْعَدِ صِدْقٍ عِنْدَ مَلِيكٍ مُقْتَدِرٍ و فرمان آيد به داود ( ع ) كه به آن نغمهء دلپذير و صوت شور انگيز كه ترا داده‌ام زبور بخوان و بموسى ( ع ) خطاب رسد كه اى موسى تو تورية تلاوت كن و بعيسى ندا آيد كه اى عيسى بقرائت انجيل اشتغال نما و طوبى مخاطب شود به اين كه اى درخت طوبى آوازى دل آراى بتسبيح ما بگشا و اسرافيل مخاطب شود كه اى اسرافيل تو بقرائت قرآن مشغول شو ثعلبى در تفسير خود آورده از اوزاعى كه هيچكس را آواز خوشتر از آواز اسرافيل نيست كه چون افتتاح تغنى كند تمام فرشتگان از اوراد و اذكار خود باز مانند حاصل اين كه شريفترين لذتى در بهشت سماع خواهد بود و لهذا بعضى مفسران يحبرون را تفسير كرده‌اند به يلذون بالسماع اين است حال در بهشت * ( وَأَمَّا الَّذِينَ كَفَرُوا ) * و اما آنان كه نگرويدند * ( وَكَذَّبُوا ) * و تكذيب كردند * ( بِآياتِنا ) * به آيتهاى ما يعنى قرآن يا دلايل قدرت را * ( وَلِقاءِ الآخِرَةِ ) * و رسيدن بآنسراى يعنى بروز حشر و نشر * ( فَأُولئِكَ ) * پس آن گروه * ( فِي الْعَذابِ مُحْضَرُونَ ) * در عذاب دوزخ حاضر كرده شدگانند كه هرگز از آن غايب نشوند كقوله تعالى وَما هُمْ بِخارِجِينَ مِنْها و در آنجا تخفيف عذاب از ايشان نكنند كقوله لا يُفَتَّرُ عَنْهُمْ الايه و لفظ احصار مستعمل نيست مگر در چيزى كه كراهت داشته باشد از آن يق احضر فلان مجلس القضاء اذا جيء به لما لا يؤثره و منه حضور الوفات و چون حقتعالى ذكر وعد و وعيد فرمود در عقب آن بيان چيزى مىكند كه موصل باشد بوعد و منجى از وعيد و ميفرمايد كه چون عاقبت امور بندگان يا روضهء جنانست يا دركهء نيران * ( فَسُبْحانَ اللَّه ) * پس تنزيه كنيد خداى را و به پاكى از نواقص و عيوب او را ياد كنيد اين مصدر است و مراد از ان امر است فكانه قال سبحوه و نزهوه عما لا يليق به او ينافى تعظيمه من صفات النقص و نزد ابن عباس و معظم مفسران مراد بتسبيح اينجا صلوة است چنانچه بعد از اين بيايد يعنى نماز گذاريد * ( حِينَ تُمْسُونَ ) * هنگامى كه بشبانگاه درآييد مراد نماز شام و خفتن است * ( وَحِينَ تُصْبِحُونَ ) * و هنگامى كه ببامداد درآييد مراد نماز صبح است * ( وَلَه الْحَمْدُ ) * و مر او راست سپاس و ستايش * ( فِي السَّماواتِ وَالأَرْضِ ) * در آسمانها و زمينها يعنى هر كه در آسمان و زمين است حمد او ميگويد * ( وَعَشِيًّا ) * معطوف است بر * ( حِينَ تُمْسُونَ وَحِينَ تُصْبِحُونَ وَلَه الْحَمْدُ فِي السَّماواتِ وَالأَرْضِ ) * جملهء معترضه يعنى نماز گذاريد در طرف آخر روز يعنى نماز عصر * ( وَحِينَ تُظْهِرُونَ ) * و هنگامى كه درآييد بوقت ظهر يعنى بگذاريد نماز پيشين را و محتمل است كه معطوف باشد بر